De Italiaanse vrouw emancipeert

Ze mogen zich eigenaar noemen van een prachtig Toscaans landhuis. Met zijn tweeën bestieren ze de verhuur en het beheer daarvan. Beiden vijftigers. Zij dominant, de eerste grijze haren dienen zich royaal aan. Hij een tikkeltje sullig. Beetje John Cleese-achtg type. Iets te dik buikje, sokjes onder zijn sandalen.

Als huurders hebben wij hen een enkele keer nodig. Voor een uitleg over de werking van het koffieapparaat bijvoorbeeld. Zonder enige aarzeling neemt zij die uitleg voor haar rekening. Hij staat erbij en kijkt ernaar. Steevast loopt haar uitleg vast. Haar gebrekkige Engels leidt tot complete verwarring. Licht verontschuldigend neemt hij het over. In alleszins acceptabel en begrijpelijk Engels. Wij weten meteen hoe het koffieapparaat werkt. Zij knikt. Maar ondertussen zie en voel je dat ze op revanche zint. Het duurt haar te lang voor zich een volgende gelegenheid aandient. Dit zal haar niet weer gebeuren!

De tijd dat de Italiaanse mama alleen over de keuken heerst, ligt achter ons. Het Italiaanse matriarchaat ontworstelt zich.

Paul Strijp, 23 juli 2016

Ervaringen met een vluchteling (4): staatloos als nationaliteit

Het stond er vrij droog. Op zijn vergunning als verblijfsgerechtigde. Achter de aanduiding nationaliteit las je: staatloos. Staatloos? Ja, staatloos. Anders geformuleerd: niet behorend tot een natie. Ik vroeg mij af: ja maar, de beste man komt toch uit Syrië? Dondert niet, hij gaat als staatloos burger door het leven. Gevraagd naar de achtergrond van deze nationaliteit, kon hij alleen maar aangeven dat tijdens zijn vlucht uit Syrië alle bagage verloren was gegaan. Verdwenen in de zee. En in die bagage zat ook zijn paspoort. Mogelijkheden om bij de Syrische administratie een nieuw of vervangend paspoort aan te vragen? Een naïeve vraag, zo begreep ik. De Syrische administratie immers is door de burgeroorlog een puinhoop.


De juridische status van staatloosheid ken ik niet exact. Maar het lijkt mij toch, bij alle gastvrijheid die de man in ons land ervaart, een gevoel van ontheemding te geven. Waar hoor je bij? Door het leven zonder paspoort. Geen overheid die je beschermt of zich om jou bekommert.

Bij alle angst en paniek tijdens de vlucht, op zoek naar een veilig onderkomen, zal het staatsburgerschap wel het laatste zijn geweest waar deze mensen zich druk om hebben gemaakt. Vluchtelingen laten have en goed achter zich. Heb me nooit gerealiseerd dat, naast familie bijvoorbeeld, het staatsburgerschap hier ook toe kan behoren. Wat een offer!



Paul Strijp, 16 juli 20016

Mijn dochter staart mij aan

Met haar verschijning tooit zij tout Amsterdam. De Dam, bruggen, reclamezuilen. Ook het plein voor het Olympisch Stadion. Zij kijkt je aan, of je nu wilt of niet. Er is geen ontsnappen aan.

In gedachten verzonken fiets ik door de stad. Plots sta ik oog in oog met haar. Zij kijkt mij aan, mijn hart maakt een sprongetje. "Ben trots op je, schat", mompel ik.

En fiets dan weer verder.

Paul Strijp, 10 juli 2016







Op mijn crematie mogen fouten worden gemaakt

Zij hadden graag ook nog iets willen zeggen. De ouders van een goede vriend van mij. Iets willen zeggen op de crematie van een buurvrouw. Maar de regie liet dat niet toe, de toespraken waren al ingepland en de computers en de geluidsapparatuur stonden al klaar. De crematie liet geen ruimte meer voor verrassingen. Crematies zijn tegenwoordig strak geleide, efficiënte logistieke operaties. Het verdriet wordt zorgvuldig vóór-geprogrammeerd.

De moeder van mijn vriend merkte terloops op: "Op mijn crematie mogen fouten worden gemaakt". Die opmerking inspireerde mij. Het droombeeld van mijn crematie is een losse bijeenkomst. Hapje en een drankje erbij, géén cake na afloop. Kist in het midden, wat vrienden en familie er omheen. Wie wat wil zeggen, neemt het woord. Wie niets wilde zeggen maar zich bedenkt, doet hetzelfde.


En in de geest van Pascal Mercier, één van mijn favoriete schrijvers, hoop ik dat het een afscheid wordt in de volle, doorslaggevende betekenis van het woord. De nabestaanden vertellen hoe ze mij hebben gezien en beleefd. Over wat er tussen hen en mij is gelukt en wat er is mislukt. Ik hoop dat zij de moed hebben om te vertellen waarin ik tekort geschoten ben. Géén ophemeling, géén gouden licht, géén verzwijgen van al wat donker was in mij.


En daarna echt aan de drank.


Paul Strijp, 26 juni 2016

Waar is het communisme in Praag?

De Sovjet-Unie beschouwde het land altijd als het liberale broertje en het minst betrouwbare lid van het Warschau-pact. Misschien was dat wel de reden dat de sovjets er een troepenmacht van maar liefst 75.000 man sterk heen stuurde. Tussen 1945 en 1989. Met recht mag je dus van een sovjetdominantie in het voormalige Tsjechoslowakije spreken.


En nu, ruim vijfentwintig jaar later, is in het straatbeeld van de hoofdstad Praag van die dominantie nauwelijks of niets meer te zien. Wat je wel tegemoet snelt, is een ware stortvloed aan andere invloeden en stijlen.

Gotiek, barok, art nouveau, kubisme, brutalisme. Maar sovjetarchitectuur in Praag zoals je die in het voormalige Oost-Berlijn aantreft met bijvoorbeeld de Karl Marx Allee? Met uitzondering van een aantal buitenwijken heb ik die niet kunnen ontdekken. Ik vroeg mij af hoe dat kan. Volgens mij zijn er drie redenen voor de afwezigheid van die architectuur.


Eén. Het toeval dat de binnenstad van Praag tijdens de Tweede Wereldoorlog niet gebombardeerd is en de sovjets die architectuur daar dus ook gewoon niet konden aanbrengen. Twee. De zelfbewuste en daadkrachtige houding waarmee de leiders het land na de bevrijding naar het Westen manoeuvreerden. En drie. Het feit dat slechts een minderheid communistisch stemde na de bevrijding.


Als argeloze toerist waan ik mij in een modern westers land zonder enig communistisch verleden.


Paul Strijp, 6 juni 2016

Franz Kafka, slachtoffer van zijn eigen passie

De man had maar één passie in zijn leven. Literatuur. Die passie bezorgde hem internationale roem als schrijver maar ook teleurstellingen. Teleurstellingen in het werk en teleurstellingen in de liefde.

Franz Kafka, geboren in 1883 en vooral bekend als schrijver van de boeken Het Proces en Het Slot, vocht een conflict uit tussen roeping en beroep. Zijn roeping was schrijver, zijn beroep ambtenaar. "Schreiben und Bureau schliessen einander aus, denn Schreiben hat das Schwergewicht in der Tiefe während das Bureau oben in Leben ist". Kafka wilde alleen maar literatuur zijn, de werkelijkheid was dat hij zijn dagen sleet in onderstaand kantoor aan het Wenceslausplein in Praag.

Ook in de liefde liep zijn passie voor literatuur hem voor de voeten. "It is possible that Kafka really loved Felice, but never to the point of sacrificing the interests of his true love: literature", lezen we in het aan hem gewijde museum in Praag. De sfeer is zwaarmoedig en bedrukt. Enerzijds vanwege de naderende en onheilspellende Jodenvervolging. Anderzijds vanwege de permanente onzekerheid van Kafka. In een brief aan zijn vader verklaart hij zó onzeker te zijn, dat het enige wat hij echt bezit datgene is wat hij in zijn hand of mond vasthoudt.


Elk mens heeft in zijn of haar leven innerlijke conflicten uit te vechten, sommigen van ons betalen daarvoor een hoge prijs.


Paul Strijp, 5 juni 2016

(bronnen: foto's genomen in Franz Kafka Museum, Praag)

Hannah Arendt: filosofe, politek theoretica of feministe?

Je zou bijna denken dat je bij een concert was. Van een beroemd popster. De mensen die in de voorverkoop geen kaartje hadden kunnen bemachtigen, stonden in de rij. Ik zag de blijheid en opluchting op het gezicht van een vrouw naast me die alsnog een toegangskaartje aangeboden werd. Voor een avond over Hannah Arendt.

Hannah Arendt. Geboren in 1906, tijdens de Tweede Wereldoorlog gevlucht, wereldberoemd vanwege een aantal boeken waaronder The Origins of Totalitarianism (1951) en The Human Condition (1958), minnares van Martin Heidegger, overleden in 1975.

Nog altijd mateloos populair dus. Bij jong en oud, viel me op. Ik vroeg me af waarom.

Arendt verwierf vooral faam met haar beschrijving van het proces tegen de nazi-beul Eichmann. Daaraan ontleende zij de notie van de banaliteit van het kwaad. Kort en goed wilde zij daarmee uitdrukken dat Eichmann niet over een verdorven karakter beschikte. Integendeel, hij was veeleer een alledaagse verschijning. Als je tot de wortels van het kwaad wilt doordringen, blijkt dat niets te zijn. En daarin schuilt zijn banaliteit. Een notie waarover tot de dag van vandaag een discours wordt gevoerd. Een notie ook die haar op veel kritiek is komen te staan. Maar zou dat discours haar populariteit verklaren?

Bekijk onderstaande film en oordeel zelf.

https://www.youtube.com/watch?v=dsoImQfVsO4

Een huiveringwekkend zelfbewustzijn, nog net geen minachting voor de interviewer, sigaret onafgebroken bij de hand. En moeiteloos, indringend en overtuigend formulerend.

In het begin van deze film gaat het over de vraag of Arendt een filosofe is dan wel een beoefenaar van de politieke theorie. Zij zelf houdt het op het laatste. Dan zal dat wel zo zijn. Maar volgens mij was zij ook en vooral feministe. Niet alleen omdat zij in de film de wens uitspreekt dat er ooit nog eens een vrouw tot de filosofie mag toetreden. Maar ook en vooral omdat zij met die zelfbewuste houding een voorbeeld voor vele generaties vrouwen moet zijn geweest.


Die houding, méér dan de inhoud van haar ideeën, was de verklaring voor het feit dat haar lezing was uitverkocht. Kan niet anders.

Paul Strijp, 1 juni 2016