Hoe Nietzsche het fundament legde voor Silicon Valley

Eenzaam en krankzinnig kwam de man aan zijn einde. Zijn nalatenschap was er niet minder om. Friedrich Nietzsche stierf in 1900 en liet een ongekend filosofisch oeuvre na. Centraal hierin staat de notie zelfstandigheid. Kort en goed bepleitte Nietzsche een leven waar je Ja! tegen zegt. Een leven waarin je voor de vrijheid kiest. Een leven waarin je met recht kunt zeggen "Zo heb ik het gewild!". En ook: "Ik heb er iets van gemaakt". De mens bestaat niet voor enig ander mens, zo schreef Nietzsche in zijn roman Also sprach Zarathustra. En hij verlangt ook niet dat enig ander mens voor hem bestaat. "Dat is de enige vorm van broederschap en wederzijds respect tussen mensen die mogelijk is".



In de geest en traditie van Nietzsche is later menig roman verschenen. Eén van de beroemdste is The Fountainhead van Ayn Rand, vertaald als de Eeuwige Bron (1943). Dit boek is één groot pleidooi voor hyper-individualisme. Niks collectief, niks gemeenschap. "Waarlijke onzelfzuchtigheid maakt de wereld kapot", zegt één van de hoofdpersonen, Howard Roark, op enig moment. Om dat te laten volgen door: "Ik ben een mens die niet bestaat voor anderen. (...) Deze wereld gaat ten onder in een wereld van zelfopofferingen". Kort en goed: probeer nu maar vooral aan jezelf te denken en te scheppen, daar heeft de mensheid het meest aan.


Tijdens één van de VPRO-uitzendingen Zomergasten dit jaar vertelde Marleen Stikker, oprichter en directeur van de Waag Society in Amsterdam (https://nl.wikipedia.org/wiki/Marleen_Stikker), dat de technologie-scene van Silicon Valley ideologisch sterk is beïnvloed door deze roman van Ayn Rand. De filosofie van Rand weerklinkt in deze wereld van snelle start-ups en grote technologiereuzen. Waar zit dat in? In het ideaal van de vrije creatieve denker die zijn onafhankelijkheid viert, die zich verzet tegen consensus en die een onbegrensde ambitie aan de dag legt.

Hoe een eenzaam en krankzinnig genie het fundament verzorgde waarop een eeuw later een wereldwijd zeer invloedrijk centrum van technologiebedrijven en start-ups kon bloeien.


Paul Strijp, 29 augustus 2018

Draadloze verbinding met God

Het was aandoenlijk om te horen hoe de kleinkinderen hun overleden oma herdachten. Die oma moet een goed, warm en zorgzaam mens zijn geweest. Dat kan niet anders. Met de app hield zij contact met haar kroost. Leefde zij mee met alle belangrijke momenten in hun leven zoals examens en de aankoop van een huis. En ondersteunde hen daarbij. Haar kalender was volgekalkt met belangrijke momenten zodat zij precies wist wanneer ze online moest gaan. De kleinkinderen zouden, zo veel was wel duidelijk, dat nu enorm gaan missen. Oma werd heilig verklaard, overigens niet alleen vanwege haar appjes maar ook door haar heerlijke ontbijtjes en de vele spelletjes.

Dat liet de pastoor duidelijk niet zo maar gebeuren. Het mocht allemaal waar zijn dat de Googles en de Facebooks van deze wereld een draadloze verbinding tussen mensen hadden weten te creëren. Allemaal goed en aardig, allemaal waar. Maar wisten de nabestaanden van oma eigenlijk wel dat de katholieke kerk eigenlijk al veel eerder modern was? Dat zij al veel eerder gezorgd had voor een draadloze verbinding? En wel een draadloze verbinding van de mensen met God! Alles in proportie dus.

Hoe een vertegenwoordiger van een instituut-in-crisis haarfijn aanvoelt dat de moderne technologie een prachtige metafoor voor hem in handen heeft.

Paul Strijp, 19 augustus 2018

Het nieuwe H-woord

Jarenlang was het politiek een taboe. Het H-woord. De politicus die dit woord in de mond nam, was geen lang leven beschoren. Het H-woord stond voor: afschaffing van de hypotheekrente-aftrek. Inmiddels is de kogel door de politieke kerk: deze aftrek wordt de komende jaren wel degelijk afgeschaft, zij het geleidelijk. Het H-woord bestaat daarmee niet meer.

Of toch wel? Ik meen het - onhoorbaar - te horen in de zorg. Om preciezer te zijn: in het verpleeghuis. Niet onder het personeel en ook niet onder de bewoners. Maar onder de bezoekers. Dat zijn familieleden, vrienden of kennissen van de bewoners. De bewoners lijden aan ernstige vormen van hersenafwijkingen of geheugenstoornissen die zelfstandig leven onmogelijk maken. Met alle bewondering voor de inzet van het personeel dat haar werk onder zeer moeilijke omstandigheden moet doen, zijn de toestanden in een verpleeghuis schrijnend. Zij confronteren ons met de gruwelijke en vaak nietsontziende afbladdering van het leven. De laatste levensfase kan voor deze bewoners wreed zijn. 

De bezoekers van de verpleeghuizen, vaak ook niet meer de jongsten, spreken het niet hardop uit. Maar het nieuwe H-woord staat op hun gezichten te lezen, de angst vaak zichtbaar: hoe zal ik ooit sterven? Blijft mij een dergelijk levenseinde bespaard? Of is mijn lot dat ook ik toekomstig bewoner zal zijn?

Met de toenemende vergrijzing zal dit nieuwe H-woord steeds luider doch onhoorbaar gaan klinken, elk mens zal zijn angsten rondom zijn levenseinde individueel moeten dragen.

Paul Strijp, 8 augustus 2018

Vrouwen maken de stad

https://wemakethe.city/nl/programma-item?programid=4259

Francesca Bria, Marleen Stikker, Eva Gladek, Tony L. Griffin, Marjan Minnesma, Kate Raworth, Aisha Bin Bishr, Nicole Maarsen, Arna Mackic, Gabriella Gómez - Mont, Flor Avelino.

Allemaal vrouwen met nationale of internationale topfuncties. Zij verzorgden de speeches tijdens de openingsavond van het festival We make the.city in Theater Amsterdam. Zij vertelden de aanwezigen wat er internationaal gaande is in steden. Daar kwam geen man aan te pas. Mannen doen er niet meer toe. Dat is niet helemaal waar: Orville Breeveld tekende voor de muzikale omlijsting. En deed dat niet onverdienstelijk. Maar ......

..... vrouwen maken toch echt de stad.

Paul Strijp, 22 juni 2018





Nieuwe verdienmodellen in het toerisme

Onervaren en onzekere reizigers. Dat zijn reizigers met een Hawaï-shirt, een grote zonnebril en een camera om de nek. Onervaren en onzekere reizigers verplaatsen zich in groepen, komen enkel en alléén naar een stad voor een foto bij de bekende attracties, dringen hun gedrag op aan de omgeving en besteden verder zo goed als niets. Was getekend Floor Milikowski in haar boek Van wie is de stad. Deze reizigers zorgen voor een wereldwijde toename van het massatoerisme. Maakten in 1980 zo'n 250 miljoen mensen een internationale reis, in 2016 waren dat er 1,2 miljard.


In Rome zag ik onlangs dat onzekere en onervaren reizigers voor geheel nieuwe verdienmodellen in het toerisme zorgen. Bij aankomst bij een attractie, bijvoorbeeld het Colosseum, word je besprongen door gretige verkopers. Die hebben maar één motto: skip the line. Kort en goed: koop een kaartje bij mij, dan help ik jou de wachtrijen van drie uur te omzeilen. Ga je niet op dat aanbod in, dan word je geconfronteerd met een ander type verkoper: hij die flesjes water aan de man probeert te brengen teneinde de ondraaglijke temperaturen in de wachtrijen te trotseren. Maar waar je ook voor kiest, uiteindelijk kom je terecht in een groep van vijftig man. Die moet zijn uiterste best doen om een slecht hoorbare en gebrekkig Engels sprekende Italiaanse gids te verstaan en begrijpen. Maar dat alles pas nadat de beveiligingsindustrie -die in niets onderdoet voor die op een moderne luchthaven- je toegang heeft verleend.


Allemaal verschijnselen die duiden op een nieuwe bloeiperiode van onze beschaving. Gelukkig vergeet de moderne mens daarin zichzelf niet. Er is immers nog een ander verdienmodel: de verkoopbranche voor selfie-sticks tiert welig.


Paul Strijp, 10 mei 2018

Daphne en het doorschijnend marmer

De Galleria Borghese in Rome puilt uit van de beelden van Bernini, een Italiaanse barokke beeldhouwer uit de zeventiende eeuw. Maar dit beeld raakt het meest. Vanwege de verfijning en het raffinement. De zonnegod Apollo was hartstochtelijk verliefd op Daphne. Het is niet helemaal duidelijk of hij haar verkrachtte dan wel dat zij zijn liefde eenvoudigweg niet beantwoordde. Maar hoe het ook zij: op het moment dat Apollo toenadering zoekt, veranderen de goden Daphne in een laurierboom. De laurierblaadjes groeien uit haar vingertoppen en tenen.



De Wikipedia omschrijft de verfijning in het beeld nog het meest treffend: de laurierblaadjes zijn zo dun en fijn dat het licht door het marmer heen straalt.


Paul Strijp, 9 mei 2018

Therapie voor koningin Wilhelmina

Een klein zuiltje te midden van een weelderige tentoonstelling vol foto's, ons nationale volkslied en schilderijen. In dat kleine zuiltje zat het venijn. En daarmee ook het interessante en het spannende van de expositie over Joden en het Huis van Oranje. In het Joods Museum in Amsterdam.


Waar de relatie tussen ons koningshuis en de joden in Nederland door de eeuwen heen vooral gekenmerkt wordt door warme zakelijke en vriendschappelijke banden, klonk uit dat kleine zuiltje een geheel ander geluid. Een geluid van Tamara Benima, columniste en rabbijn.

"Wilhelmina als vorstin koesterde geen enkele empathie voor haar joodse onderdanen. Onder haar bewind kwamen er zelfs wetsvoorstellen om joodse ouders die hun kinderen drie maanden na de oorlog niet hadden teruggevonden, uit hun ouderschap te ontzetten."

En de omstandigheden dan? Konden de moeilijke omstandigheden van de ballingschap van onze koningin in Engeland hier niet aangevoerd worden als excuus voor haar gelaten betrokkenheid? Benima maakt er korte metten mee. "Omstandigheden? Omstandigheden? Je mag de omstandigheden nooit als argument gebruiken. Dan ga je maar in therapie".

Bij de opening van deze tentoonstelling een aantal weken eerder heeft koning Willem Alexander deze pijnlijke episode erkend. Dat deed hij door te luisteren en te zwijgen. In NRC Handelsblad van 18 april wijdde Jutta Chorus er mooie woorden aan.

"In de confrontatie met de pijnlijke waarheid ligt de sleutel tot verzoening."

Paul Strijp, 2 mei 2018