Felix Nussbaum, de beklemming en het gebak in Osnabrück

Geert Mak noemde hem de schilderende Anne Frank. En vroeg zich af waarom er geen lange rijen met wachtende bezoekers staan voor het aan hem gewijde museum in Osnabrück. Neen, die rijen zijn er dus niet.

Wel permanente achtergrondgeluiden van een trein naar Auschwitz. In een beklemmend gebouw van de joodse architect Daniel Libeskind. Met grote zalen met indringende schilderijen. Daarin is de angst en de wanhoop te lezen van de mensen die de verschrikkingen van nazi-Duitsland aan den lijve ondergingen. Zoals Anne Frank die angst en wanhoop beschreef, zo liet hij die met zijn penseel zien.

Felix Nussbaum. Een joodse schilder die zijn hele leven lang op de vlucht was. Een marginaal bestaan als kunstenaar leidde en eerst decennia na zijn dood in Auschwitz, artistieke erkenning kreeg. 

Nussbaum was geen blijmoedige man. Ook het aan hem gewijde museum laat je eerder de duistere dan de lichte kanten van het bestaan voelen. Gelukkig kun je in Osnabrück verrukkelijk gebak eten. Dat biedt het noodzakelijke tegenwicht.

Ga naar Osnabrück! Ga naar de Lotterstrasse 2!

Paul Strijp, 14 november 2015



De matrassenmakers als lichtend voorbeeld voor het Nederlands voetbal

De matrassenmakers worden ze genoemd. Los colchoneros. Tegenhanger en aartsrivaal van de Koninklijke. Waar de Koninklijke het grootkapitaal en de elite vertegenwoordigt, verenigt deze club de working class. Opgericht in 1903. Club Atlético de Madrid.

 

 

 

Onlangs bezocht ik samen met mijn zoon de wedstrijd Atlético - Valencia. In Estadion Vicente Calderón. Schitterend gelegen aan de rivier Manzanares, boven een autoweg. Het werd een avondje modern voetbal. Waar het Nederlands voetbal volgens Belgische en Duitse experts tegenwoordig lijdt aan een eenzijdige nadruk op techniek, zagen we bij de matrassenmakers indrukwekkend totaalvoetbal.

 

Passie. Technisch soms zeer hoogstaand, zoals dat staaltje uitverdedigen in het eigen strafschopgebied door middel van een hakje naar de cornervlag. Snelle combinaties in de kleine ruimte. Fysiek sterk. En met veel balverlies, óók dat. Maar dat verlies werd ogenblikkelijk goedgemaakt door een ongekende felheid waarbij drie matrassenmakers de tegenstander-met-bal bestormden. Danny Blind, onze bondscoach, zou er goed aan doen om zijn internationals mee te nemen naar een avondje Atlético.

 

 

 

 

 

 

De working class is enthousiast. Een schare van 55.000 supporters begeleidt een spelerswissel standaard met een staande ovatie. Het taalgebruik is overigens niet altijd even fijnzinnig. Cabron, cerdo de mierda, puta madre.

 

De vertaling zal ik u besparen.

 

 

Paul Strijp, 10 november 2015





Stewards of toch maar gewoon een pelotonnetje ME-ers?

Als ik commandant der strijdkrachten was geweest (en gelukkig ben ik dat niet), maar stel dat, dan had ik het sein geloof ik wel op groen gezet. Ik had tegen de jongens van de mobiele eenheid gezegd: "Jongens, go! Er op af".

 



Telstar - AZ. Vorige week donderdag. Een onvervalste Noord-Hollandse bekerderby die garant leek te staan voor een heerlijke pot voetbal. Zacht herfstweer bovendien. Dat viel allemaal even tegen. Het voetbal was niet om aan te zien. Maar wat erger was, de sfeer op de tribunes was allesbehalve gemoedelijk. Integendeel, die sfeer was ronduit grimmig. Beide supportersgroepen bestormden elkaar als leeuwen en gingen elkaar te lijf met vuurwerk dat niet bepaald in de categorie rotjes viel. Eerder van dat zware vuurwerk dat je ook wel eens met de jaarwisseling hoort en waarvan je ogenblikkelijk weet: dit deugt niet, dit vuurwerk komt niet van de Hema. Welnu, dat vuurwerk dus viel midden tussen de mensen.

Het werd er zogezegd niet gezelliger op. En ondertussen zag je hoe de stewards van de thuisclub te nauwernood op de been bleven. Je was hier getuige van de uitwerking van een moderne filosofie waarbij de ME niet wordt ingezet teneinde escalatie te voorkomen. Ik vond dat de samenleving op deze wijze te veel vraagt van de stewards. Na afloop van de wedstrijd zag ik de ME-ers in hun busje zitten. Zij hielden alles netjes in de gaten. Eén ding wist ik zeker: zij hadden die avond géén klappen gehad, de stewards mogelijk wel.



Waar ligt de grens? Wanneer sturen we het zwaardere geweld op de supportersgroepen af? Gelukkig ben ik geen commandant der strijdkrachten.


Paul Strijp, 7 november 2015

Amerika loopt helemaal niet voorop

Hoe vaak hoor je het niet? Amerika loopt in alles voorop. Alles wat hier gebeurt, heeft vele jaren daarvóór in Amerika al zijn intrede gedaan. Na vorige week kan ik u vertellen dat dit niet zo is. Vorige week woonde ik een alleraardigste lezing bij van Charles Groenhuijsen, voormalig nieuwslezer en NOS-correspondent in de Verenigde Staten. Bovendien auteur van boeken over datzelfde land.



Zijn boodschap: Amerika beleeft op dit moment een aantal veranderingen die het einde van een tijdperk markeren.

Een langzame acceptatie van het homo-huwelijk. Veranderingen in het denken over gevangenschap, er komen nu veel gevangenen vrij. In steeds meer Amerikaanse staten een legalisering van marihuana. Een jonge generatie die steeds méér deelt, steeds minder auto's aanschaft, steeds meer waarde hecht aan gezondheid en het een bedrijf als McDonalds daarmee knap moeilijk maakt. Maar de belangrijkste verandering: de ontkerkelijking. Steeds vaker zie je kerkgebouwen leeg staan in de States.

Allemaal ontwikkelingen die Nederland al lang achter zich heeft. De ontkerkelijking zette bij ons in de jaren zestig in, nergens ging dat proces zo duizelingwekkend snel. Daar komt bij, zo wist Groenhuijsen te vertellen, dat de kwaliteit van de infrastructuur en de zorg in de States beduidend lager is. Wegen, vliegvelden, de eerste hulp in ziekenhuizen, gevangenissen: ze halen het bij lange na niet bij de voorzieningen in ons land.

Na zo'n avondje vraag je je af: op welke punten loopt Amerika eigenlijk wèl voorop?


Paul Strijp, 23 oktober 2015

Zelfbouw haalt het slechtste en het beste in ons boven

Zelfbouw. Ik had er nooit zo veel beeld bij. Particulieren die een kavel van de gemeente kopen om vervolgens zelf hun huis te ontwerpen en te bouwen. Gisteren ontvouwde dit fenomeen zich in volle omvang voor ons.

 

Tijdens een wandeling door de Buiksloterham in Amsterdam-Noord stuitten we op een afgelegen veldje. Het bleek een veldje voor kampeerders. Kampeerders ergens in the middle of nowhere en dat in het najaar? Jazeker, deze mensen kruipen twee maanden in een caravan om zich zeker te wanen als eerste voor een kavel te kunnen intekenen. Later hoorden we dat veel potentiële kopers niet zelf kamperen, maar Polen of Bulgaren voor veel geld (20.000 euro) laten wachten. Zelfbouw haalt het slechtste in de mens boven.

 

Het resultaat mochten we even later aanschouwen. Ergens een verlaten straatje, tussen de bedrijfsgebouwen. Het ene juweeltje rijgde zich aan het andere. "Het architectenbureau dat wij in de arm hebben genomen, wist het beste van onze woonwensen naar boven te halen. In een creatief en gezamenlijk proces. Niet: wij vragen en de architect draait. Ons huis ging uiteindelijk onze verwachtingen te boven", wist een bewoonster te vertellen.

 

 

 

 

 

Zelf houd ik niet van klussen, in de Gamma of de Praxis waan ik mij altijd een Alice in Wonderland. Maar hier zag ik met eigen ogen: zelfbouw haalt het beste in de mens boven.

 

 

Paul Strijp, 11 oktober 2015





Tegenspraak moet, tegenspraak ontbreekt

Volkswagen dreigt om te vallen. Gesjoemeld met software waardoor de uitstoot van schadelijke stoffen door dieselauto's minder hoog lijkt dan hij in werkelijkheid is. Mag niet. Hoe kon dat zo gebeuren?  Na lezing van een aantal artikelen kwam ik tot de conclusie dat de tragedie van Volkswagen in essentie niet verschilt van die van andere grote bedrijven die een (bijna-)faillissement beleefden.

Vroeger smulde ik van de boeken van Jeroen Smit over de crises die bedrijven als Ahold en ABN Amro hebben doorgemaakt. Uiteindelijk liep hier één grote rode draad doorheen: de topmensen van die bedrijven raakten losgezongen van de werkelijkheid en wisten van gekkigheid niet meer waar de grenzen van hun investeringsdrang lagen. En vielen uiteindelijk hard en pijnlijk van hun voetstuk. Soms met zelfmoord als dramatische afloop.







Op mijn werk hoorde ik onlangs een lezing van Marcel Pheijffer, hoogleraar forensische accountancy. In een bloedstollend betoog analyseerde hij de gang van zaken bij de DSB van Dirk Scheringa, Imtech en de SNS Bank. En wéér hetzelfde verhaal: gebrek aan tegenspraak als gevolg van een angstcultuur onder de medewerkers brachten deze bedrijven aan het randje van of net over de afgrond.

Ooit interviewde ik met co-auteur Henk Bruning voormalig burgemeester Bram Peper voor een boekje over integriteit. Op nederige toon vertelde hij over de omstandigheden die tot zijn val in Rotterdam hadden geleid. "Als burgemeester heb je ook last van mensen in je omgeving, die status ontlenen aan de omgang met jou". Moraal van het verhaal: verwijder de ja-knikkers om je heen.


Met mensen die tegenspraak leveren, de klokkenluiders, loopt het bijna altijd verkeerd af. Ze eindigen in een caravan op een verlaten bedrijventerrein. Het klinkt zo eenvoudig, tegenspraak. Je kunt er ook bijna niet op tegen zijn, maar waarom blijkt het dan toch zo lastig om die te organiseren?

Paul Strijp, 3 oktober 2015

Rabobank, wacht nog even met dat aandeel in elkaar

Marketing en communicatie kunnen een bedrijf geweldig versterken. Zelf heb ik dat ervaren toen ik bij de Belastingdienst werkte. Dat was in de jaren negentig. De fiscus had net de ijzersterke slagzin Leuker kunnen we het niet maken. Wel makkelijker gemunt. Op hetzelfde moment viel de aangiftediskette, in die tijd een revolutionaire innovatie, bij de mensen thuis op de mat. "Hé, die doen wat ze zeggen", was de reactie. In zo'n geval komt de communicatie de geloofwaardigheid van een bedrijf ten goede.



Dat is precies wat ik op dit moment mis bij de Rabobank. Die adverteert met de slagzin Een aandeel in elkaar. Je ziet zoetsappige beelden van groepen mensen, bijvoorbeeld gezinnen, die verantwoordelijkheid voor elkaar nemen. De Rabobank, zo is de boodschap, investeert haar kapitaal graag in dergelijke groepen. De Rabobank neemt ook graag haar verantwoordelijkheid.

Ik kan er niets aan doen, maar bij die spotjes denk ik telkens aan de Libor-affaire. Weet u nog? De bank leverde valse data aan waardoor de Libor-rente werd gemanipuleerd. Zij schikte voor het kinderachtige sommetje van 774 miljoen en de bestuursvoorzitter stapte op. Voorwaar een affaire die het vertrouwen aardig schokte.

Onder dergelijke omstandigheden moet je een communicatie- en marketingstrategie kiezen die je geloofwaardigheid ten goede komt. Dat vertrouwen is niet zo maar hersteld, dat duurt vele jaren.

"Wij schamen ons diep, maar doen ons uiterste best om uw vertrouwen weer te winnen" lijkt mij een passender slagzin tot het jaar 2020.


Paul Strijp, 27 september 2015