Een bezoek aan het Grachtenmuseum is een klinische ervaring

 

Het heeft een week geduurd voordat ik wist wat ik nu eigenlijk echt van dit bezoek vond. Het bezoek met mijn zoon aan het nieuwe Grachtenmuseum aan de Herengracht in Amsterdam. Maar na die week wist ik het: dat bezoek was een dubbele ervaring, waarbij het klinische overheerste.

Aan de ene kant een heel behoorlijke inhoudelijke introductie op de geschiedenis van de grachten. Met veel aandacht voor de Gouden, de zeventiende Eeuw. De eeuw waarin de grachten werden aangelegd en Amsterdam in korte tijd zeer welvarend werd. Met opvallende parallellen met onze tijd: immigratie en ruimtetekort. En met zo af en toe een vileine bijzin. Zoals: Amsterdam mag dan altijd gastvrij en tolerant zijn geweest, daar lagen pragmatische overwegingen aan ten grondslag. Lees: een welbegrepen eigenbelang om de handel te stimuleren.

En dan die andere kant van de medaille. Normaal gesproken heeft een museumbezoek iets naar-binnen-gerichts. Je staat voor een schilderij, bent in jezelf verzonken en loopt nog eens terug naar het portret dat je een half uur eerder hebt aanschouwd. Dat gebeurt in het Grachtenmuseum allemaal niet. Hier word je voortgestuwd. Door de vijf à zes vertrekken waar de audiovisuele tentoonstelling plaatsvindt. Strak afgemeten allemaal. Een klok aan de muur geeft op de seconde precies aan, wanneer je naar binnen mag. Wil je de tuin van het pand zien waarin het Grachtenmuseum is gehuisvest? Dat kan. De luiken gaan open om zich na een zekere tijd weer hermetisch te sluiten.

En dan is de audiovisuele tour afgelopen. Je gaat in het monumentale pand op zoek naar andere exposities over de grachten. Die zijn er niet. Wel is er een verloren tentoonstelling van een schilder over Amsterdam, niet eens over de grachten. Dat was het dan, dan sta je weer buiten.

Het Grachtenmuseum is ingericht voor het snel doorgeleiden en verwerken van grote stromen toeristen. Daar is niks mis mee, maar de allure van het pand suggereert een contemplatiever museum. Een museum waar je uren kunt grasduinen.

Nu zijn er bij de ingang nog twee jonge mensen waar je je museumjaarkaart kunt laten scannen. En waar je je 'device' in ontvangst neemt voor de audiovisuele tour. Ik voorspel dat die mensen er over een paar jaar niet meer zijn. Het Grachtenmuseum is dan personeel-vrij, de ontvangst van bezoekers is dan overgenomen door een robot.

Dat het niet zo ver mag komen.

Paul Strijp, 6 mei 2023

#grachtenmuseum

Correctie op de gelukstheorie

 

Vol trots vertelde ik haar wat ik diezelfde week had geleerd over geluk. Tijdens een theatervoorstelling van Lucas de Man. https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/lees/biografieen/m/lucas-de-man.html Die vroeg aan de bezoekers: hoeveel procent van uw geluk heeft uzelf in de hand? Dat blijkt 40% te zijn.

De helft van ieders geluk is genetisch bepaald. Deze zit dus in je DNA. De één komt kennelijk met een groter 'erfelijk gelukspakket' ter wereld dan de ander. 10% wordt veroorzaakt door externe omstandigheden. Zoals tegenslagen die je niet in de hand hebt, een zelfmoord van een dierbare bijvoorbeeld. De resterende 40% kun je beïnvloeden. Door het produceren van positieve gedachten.

Van die 10% wilde zij wel eens meer weten. Hoe zit dat precies? Ik reproduceerde wat ik daarover gehoord had. De mens blijkt bijzonder veerkrachtig. Na een tegenslag daalt het geluksniveau tijdelijk. Om naar verloop van tijd weer terug te keren naar het oude peil.

Zij liet een pauze vallen. Hmmmmm. Is dat nou wel zo? Zij kende iemand die verlamd was geraakt door een ongeval met een mountainbike. Deze persoon was daarna voor zijn leven aan een rolstoel gekluisterd. Zijn zoontje was ook nog eens gehandicapt ter wereld gekomen. En door dat alles leek zijn relatie te kapseizen. Of die persoon ooit nog naar zijn oude geluksniveau zou terugkeren? En wat dacht ik wel van alle slachtoffers van de aardbevingen in Syrië en Turkije?

Ik moest haar in het gelijk stellen. Dat 10%-deel van de gelukstheorie moet vast genuanceerder.

Paul Strijp, 4 maart 2023   

Intergenerationeel respect in de Radetzky Mars van Joseph Roth

'Niemand huilde om de dode. Alles bleef droog en plechtig. Niemand sprak aan het graf. (...) Er werd een eenvoudige, militaire steen op zijn graf geplaatst, waarin met smalle, zwarte letters behalve naam, rang en regiment de trotse bijnaam "De held van Solferino" was gegraveerd. (...) Er bleef dus weinig meer over van de dode dan die steen, een vergeten roem en een portret. Een boer loopt in het voorjaar over de akker .... en later, in de zomer, golft boven het voetspoor van zijn voetstappen de zegen van het graan dat hij heeft gezaaid.' (p.26)

Een beklagenswaardig figuur, die held van Solferino, zou je zo zeggen. Toch is hij in de roman 'Radetzky Mars' van Joseph Roth de held. De held had het schot dat op keizer Frans Joseph was gericht, opgevangen.

Gelukkig genoot de held het eeuwige respect van zijn kleinzoon.    

'De nieuwsgierigheid van de kleinzoon draaide voortdurend rond de vergeten figuur en de verloren gegane roem van zijn grootvader. Soms, op stille middagen - (...) - klom Carl Joseph op een stoel en bekeek het portret van zijn grootvader van dichtbij. (...) Elke zomervakantie vonden de stille gesprekken tussen kleinzoon en grootvader plaats'. (p.42)

'Hij leefde in de schaduw van zijn grootvader! Dat was het! Hij was de kleinzoon van de held van Solferino, de enige kleinzoon. (...) Hij was de kleinzoon van de held van Solferino!' (p.77)

'Moedig word ik alleen als ik aan de oude held van Solferino denk'.

Over intergenerationeel respect in een afbladderend Habsburgs keizerrijk.

Paul Strijp, 10 februari 2023

 

De fauvist Van Dongen had zijn schaapjes op het droge

'Hij weet de juiste kunstcritici voor zich te winnen, wordt gecontracteerd door toonaangevende galeries en neemt deel aan spraakmakende tentoonstellingen'.

Kees van Dongen had ambitie. Ambitie om bij de top van de Franse schilderkunst te horen. Bij Matisse, Braque en Picasso. 'Een scherp gevoel voor netwerken en kansen', lezen we op de speciaal aan hem gewijde tentoonstelling. Van Dongen spreidde zijn kansen, gunde iedereen wat. Zijn missie is pas geslaagd als hij is doorgedrongen tot de kopgroep van de Parijse avant-garde.

Je zou bijna vergeten dat Van Dongen behalve netwerker een veelzijdig schilder was. Met expressieve landschappen, het Parijse uitgaansleven, vrouwenportretten. Later met een oriëntalistische en exotische inslag onder invloed van zijn reizen naar Spanje en Marokko. Hij sluit zich aan bij de fauvisten, de primitieve 'wilden'. Zij onderscheiden zich door een krachtige penseelstreek en expressief kleurgebruik. Op het zelfportret staat Van Dongen als vurig anarchist met lange baard. Hij wil het beeld van 'jonge wilde' onderstrepen.

foto van Van Dongen in zijn atelier

zelfportret, 1909

Hij eindigt overigens als schilder van de internationale elite en jetset in Parijs. Missie geslaagd, schaapjes op het droge.

Paul Strijp, 10 februari 2023

(Bron: Singer Museum, Laren, februari 2023)

Geen versche koffie voor Joden

Pats, die kwam binnen. Fietsen, lachen, spelen, werken. Op zijn Amsterdams. Dat wil zeggen: met lef en humor. En op zijn tijd ook matten, ruzie maken. Dat is het dominante beeld van de tentoonstelling ‘Al die Amsterdamse mensen’ in het Stadsarchief. Met foto’s uit de periode 1935 - 1975. 

En dan plots die foto van Frits Rotgans. Van dat café aan het Amstelveld 21. Zo ging dat dus tussen 1942 en 1944. Niet alleen grootschalige deportaties. Neen, ook heel subtiele uitsluiting. Zeg maar gerust apartheid.

Tja, en na de oorlog ging het leven toch weer gewoon door. Dat is ook de les van deze tentoonstelling.

Paul Strijp, 30 januari 2023

 

Eetcafé 1900 hoort in de Lonely Planet

In dit eetcafé viert men het feest van de diversiteit. Internationale studenten, gezinnen met jonge kinderen die op de barkruk klimmen en nauwelijks met hun koppie boven het buffet uitsteken, tachtigers, Maastrichtenaren en toeristen. Jaren zeventig muziek: Blondie, Boudewijn de Groot, Al Stewart. De gastheer is royaal. Waar glaasjes wijn tegenwoordig tot een bescheiden bodempje beperkt blijven, doet deze man niet kinderachtig. Na twee glazen heb je het gevoel al een hele fles achter de kiezen te hebben. Ook de porties zijn royaal en de kaart is uitgebreid. Geen exquise, maar gewoon heel veel lekkere gerechten.

Beetje Rotterdams, lijkt het wel. Doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg. En …. geen stress. Soms moet u misschien wat langer wachten, lees je op de kaart. Maar de uitleg stemt tot tevredenheid: we zijn geen snelbuffet. Ook nog nooit een eetcafé gezien waar zo veel gasten tevreden naar huis gaan. En die tevredenheid ook benoemen. ‘Bedankt, Boy. We hebben een geweldige avond gehad’. Voor Boy zelf is het allemaal niet zo bijzonder. Hij zet gewoon de traditie voort die zijn ouders 35 jaar geleden zijn begonnen. Lekker en gezellig eten voor de buurt tegen een schappelijke prijs.

Dit eetcafé hoort in de Lonely Planet, het vermaarde internationale reistijdschrift.

Paul Strijp, 15 januari 2023

De Amsterdamse Joffers waren niet onder de indruk van Piet Mondriaan

De Amsterdamse Joffers. Een groep vrouwen, allen geboren in de late negentiende eeuw, die geen zin hadden om in het huwelijk te treden. Zes van de acht hielden woord en bleven vrijgezel. Maar wat belangrijker was, deze vrouwen schilderden met elkaar. Voornamelijk stillevens en portretten. Zoals het schilderij van Jacoba Surie (1879 - 1970), geheten ‘Stilleven met pijp en beeldje’.

Een keurige en brave groep dames, zou je zo zeggen. Temeer omdat ze ook nog eens onberispelijk gekleed waren. Maar zo volgzaam waren zij nu ook weer niet. Toen de Rijksacademie in 1895 de mogelijkheid bood om ‘naar levend naaktmodel’ te werken, maakte Coba Ritsema (1876 - 1961) daar maar al te graag gebruik van. Met krijt op papier voltooide zij een academiestudie van een discuswerper. Enige vroege emancipatie was de dames dus niet vreemd.

De Joffers hielden vast aan hun traditionele werkwijze. En gingen niet mee met vernieuwende en abstracte stijlen zoals die van tijdgenoot Piet Mondriaan. Vooral Lizzy Ansingh (1875 - 1959) moest daar niets van hebben. Zij ontwikkelde haar eigen stijl en schilderde poppen met menselijke eigenschappen. Zoals het schilderij ‘De poppen aan ‘t dansen’.

En gevraagd naar haar mening over Mondriaan, draaide Ansingh er niet omheen. ‘Geen groot talent, wat heeft die man veel woorden nodig om zijn schilderijen uit te leggen.’

(Bron: Villa Mondriaan, Winterswijk)

Paul Strijp, 4 januari 2023