De Dikke Van Dale, afscheid van een monument

Vergangenheitsbewältigung. Prachtig woord. Ik las het gisteren in de NRC en snelde meteen naar boven. Sinds jaar en dag zoek ik daar in de Dikke Van Dale de betekenis op van moeilijke woorden. Vergangenheitsbewältigung staat voor de worsteling van onze oosterburen om met hun verleden in het reine te komen. Heerlijk, van zo'n woord kan ik dan echt even stil worden. Een momentje voor mezelf zogezegd.

 

 

 

Afgelopen zomervakantie had ik een achterstand in te halen. Honderden woorden had ik in de loop der jaren wel genoteerd als moeilijk woord, maar niet opgezocht. Deze inhaalklus was één van de hoogtepunten van de vakantie, mijn vrouw is inmiddels aan deze merkwaardige afwijking gewend. Een selectie uit de veelheid aan woorden: arachnafobie, caveat emptor, epifanie, languissant, vitriool, compos mentis. Ik kan u één ding verzekeren: ik heb er mijn vingers bij afgelikt. Denkt u ook eens na over deze hobby, u zult er geen spijt van hebben.

 

Maar dit genot ging gepaard met een nieuw inzicht. Voor de betekenis van al deze woorden heb ik de Dikke Van Dale helemaal niet meer nodig. Ook hier voorziet Google in een behoefte. De Dikke van Dale in mijn boekenkast doet mij denken aan de encyclopedieën van Oosthoek of de Winkler Prins bij mijn ouders. Als ik die zie staan, moet ik glimlachen. Iconen van een voorbij verleden.

 

Het is onvermijdelijk, de Dikke Van Dale moet eruit. Dat doet pijn.

 

 

Paul Strijp, 16 augustus 2015



Papageno en het luisterend oor

Soms zijn er van die dagen dat je op meerdere momenten met één levenswijsheid wordt geconfronteerd. "Een mens heeft twee oren en één mond om twee keer zoveel te luisteren als te praten" schreef het Financieele Dagblad niet te missen op de voorpagina van het zaterdagmagazine. Die kwam binnen. "Ja, ze hebben gelijk", dacht ik, "probeer nou eens gewoon meer te luisteren. Altijd maar dat zelf aan het woord willen zijn".



Nauwelijks een aantal uren later stapten we het Uitvaartmuseum in Amsterdam binnen. Een tijdelijke expositie over zelfmoord, "De Vogelvanger" geheten. De vogelvanger heet Papageno en stamt uit Mozart's opera Die Zauberflöte. Na een afwijzing in de liefde wil hij een einde maken aan zijn leven. Maar op het cruciale moment spreken drie jongens een aantal bemoedigende woorden tot hem. Papageno kiest voor het leven.

"In de meeste gevallen is het netwerk niet van touw, maar een netwerk van hoopgevende communicatie die vastgelopen gedachtepatronen ontknoopt. (...) Een luisterend oor en begrip zijn immers een krachtig vangnet", schrijven de makers van de tentoonstelling.

Nederland kent 95.000 Papageno's op jaarbasis. Hun angst voor het leven is sterker dan hun hoogtevrees. De expositie laat zien en horen hoe vrijwilligers die mensen midden in de nacht te woord staan. Mensen die vanuit een appartement uitkijken op een verlaten metropool en werkelijk geen enkele uitweg meer zien. Heel vaak als gevolg van financiële problemen door de crisis, viel mij op. Het luisterend oor van die vrijwilligers biedt vaak soelaas.



We gaan het weer proberen, het is lastig genoeg. Ik neem mij voor om elke dag weer even vast te stellen dat ik twee oren en één mond heb.

Paul Strijp, 9 augustus 2015

(bronnen: foto's genomen in Uitvaartmuseum Amsterdam)

Lachen in Noord-Korea

Allemaal strakke en serieuze gezichten. En om die maar vooral niet naar buiten te laten komen, zie je alleen maar lachende mensen. Een schitterende tegenstelling.

Die strakke gezichten zie je in de video over het echte leven in Noord-Korea. In een naai-atelier worden de productienormen voortdurend opgeschroefd. Het welzijn van de werknemers heeft er niet de hoogste prioriteit, zullen we maar zeggen. Terwijl je die lachende mensen juist ziet op de schilderijen die in opdracht van de Noordkoreaanse staat zijn gemaakt. Allemaal zoetsappige kleuren. Wat is het leven mooi en wat hebben we dat allemaal te danken aan onze grote leider!



Dat is de tegenstelling die dwars door de expositie over Noord-Korea loopt. Een boeiende expositie in het Drents Museum in Assen.

Over de persoonlijkheidsverering van de grote leider, over de jeugd die daarmee al in de peuterspeelzaal geïndoctrineerd wordt, over de diepgewortelde weerzin tegen Amerika en Japan. Een protestloze maatschappij, dat Noord-Korea. De centrale vraag was: zijn de mensen er nu gelukkiger of juist niet?

En die vraag blijkt nog niet zo makkelijk te beantwoorden, ik kwam er niet uit. De spaarzame foto's van westerse journalisten zijn niet eenduidig. Veel infrastructurele ellende en halverwege de jaren negentig zelfs hongersnood, maar ook wel alledaagse beelden van vrouwen die naar de kapper of het zwembad gaan. En zouden de Noordkoreanen lijden aan keuzevrijheid en stress? Ik heb er geen aanwijzingen voor gezien.

 

Bovendien blijken ze ook gewoon over humor en zelfspot te beschikken. "Ik heb mijn vrouw gekozen omdat ze volgzaam is", bekende een student. De man was goudeerlijk, toonde een lichte schaamte en vervolgens een uitbundige lach waarin hij de rest van het gezelschap meenam.

Democratie of dictatuur, uiteindelijk maakt het allemaal niet zo heel veel uit. Humor en zelfspot overschrijden de grenzen van de staatsvorm waarin mensen leven.

Paul Strijp, 25 juli 2015

(bronnen: foto's genomen in Drents Museum)

Berlage en de brievenbus van de burgemeester van Usquert

De Beurs van Berlage in Amsterdam en het Haags Gemeentemuseum. Twee imposante gebouwen. Vooral imposant omdat ze veel publieke ruimte in beslag nemen. Het zijn gebouwen die er 'staan', gebouwen waar je niet omheen kunt, gebouwen die als een mijnheer op je afkomen.

Tot mijn verrassing heeft de architect, Berlage, ook het raadhuis van het Groningse dorp Usquert ontworpen. Het enige raadhuis van zijn hand in Nederland. Voor Berlage moet dat kinderwerk zijn geweest. Peanuts zouden we tegenwoordig zeggen. Maar daar deed hij het niet voor. Berlage stelde een toren voor die tot in de verre omtrek te zien zou zijn. De gemeenteraad van Usquert ging daarmee akkoord, maar had de extra kosten er niet voor over. Geen probleem, dan nam Berlage die voor eigen rekening. Prompt betaalde hij 1200 gulden uit eigen zak.

 

 

 

Een prachtig verhaal, maar wat mij het meest trof in dit gemeentehuis is het oog voor het detail. Berlage ontwierp een speciale brievenbus aan de buitenmuur bij de kamer van de burgemeester. Geen centrale postkamer, niks daarvan, de post direct op de mat voor de burgervader.

 

De ware meester toont zich in het grote ontwerp en de pikante details.



 

 

Paul Strijp, 25 juli 2015

Groeten uit Noordoost-Groningen

Je waant je aan het einde van de wereld. En dat is ook zo. Met surrealistische plaatsnamen zoals Doodstil, Kantens, Godlinze, Baflo, Warffum en Usquert. Impressies van een aantal dagen Noordoost-Groningen.

Het geel domineert. Door het felle zonlicht, ook 's avonds laat, en het koren. Dat danst of is roerloos. En roept beelden op die doen denken aan de boeken van Franca Treur en Stijn Streuvels. Velden vol goudgeel koren, alsof de tijd er is bevroren, noteerde een bekend schrijver in het gastenboek van ons verblijf. Een mengsel van de Provence van Vincent van Gogh en de wolkenpartijen van de schilders van de Haagse School.

 

 

 



Uitgestrektheid van het Waddengebied en daardoor confrontatie met jezelf. Geen lawaai van een rijksweg, slechts een enkel stoptreintje in de verte. Aan de horizon een windmolen, mooi in groepen geplaatst en niet versplinterd door het landschap heen. Te grote agrarische schuren. Bij het dorp Den Andel duikt plots een patatfabriek op, zo maar uit het niets.  Een enkel bloemrijk grasland zoals je dat een eeuw geleden overal op het platteland aantrof. Hier en daar ruïnes van een oude steenfabriek, getuigend van een industrieel verleden.



Het protest is niet hoorbaar. Het protest wordt gedempt door de angst. Noordoost-Groningen is het gebied van de gasboringen en de aardbevingen. Daar zie of hoor je helemaal niets van, geen borden of affiches. "We zwijgen dat liever dood, anders komt niemand meer naar deze regio", verzuchtte een onderneemster. Bij elke beving daalt de WOZ-waarde van de huizen en de inkomsten van de toeristen.

Uit de dorpskernen verdween de bedrijvigheid. De dorpswinkel, het buurtcafé en de snoepwinkel. Maar geen medelijden met die kernen, daar woont nu de elite. Die treurt niet om de voorzieningen die er niet meer zijn, die rijdt in een four wheel drive naar een supermarkt in een nabij gelegen stadje. En geniet van de cultuurhistorische juweeltjes zoals de boerderijen op de wierden en de negentiende eeuwse kerkjes, vaak prachtig gerestaureerd.

De armoede zit in de centra van de iets grotere plaatsen. Delfzijl, Uithuizen. Met mistroostige winkelcentra. Twee werklozen zitten op maandagochtend met een blikje cola op een bankje. Zich wanhopig afvragend hoe ze in hemelsnaam deze week weer moeten doorkomen. Iets verderop een vluchtelingenfamilie uit Syrië met vier kleine kinderen, wachtend op de opening van een belwinkel.

 

Noordoost-Groningen. Het einde van de wereld, jazeker. Maar wel een interessant en zeker geen onaangenaam einde. Een einde waar de angst van de mensen niet hoorbaar is. Een einde waar de natuur haar ongerepte schoonheid etaleert, het landschap trekken van een verleden en een nieuwe toekomst niet kan onderdrukken en waar de tegenstellingen tussen de nieuwkomers en de gevestigden schrijnend zijn.


Paul Strijp, 24 juli 2015

Mick Jagger en de ontspannen ouderdom

Mick Jagger, zo las ik onlangs, wil graag ontspannen ouder worden. Op de vraag wat dat betekent, gaf hij als antwoord dat hij bijvoorbeeld niet zijn haren zou laten verven. Grijs is de kleur van de ouderdom en daar moet je niet krampachtig op reageren, aldus onze voorman van de Rolling Stones.

Aan deze bespiegelingen moest ik denken bij ons bezoek aan de fototentoonstelling van Anton Corbijn in het Fotomuseum in Den Haag. Corbijn laat foto's zien van een groot aantal muzieksterren die hij in de loop der jaren mocht portretteren. Depeche Mode, U2, Johny Rotten, Nick Cave, Nirvana, Metallica. Ik ging op zoek naar de helden uit mijn jeugd. En vond er drie. Bryan Ferry, David Bowie en Elvis Costello.

Ik stelde vast dat deze drie helden het leven nog steeds serieus nemen. Zij lijken er in elk geval enigszins aan te lijden of ermee te worstelen, zo laat Corbijn zien.

Gelukkig heeft onze Mick daar geen last van. Hij speelt met het leven. Maar of hij zich nu ook had voorgenomen om Corbijn zijn ontspannen ouderdom te laten zien?

Paul Strijp, 21 juli 2015

(bronnen: foto's van Anton Corbijn)



Gemeente Den Haag, doe niet zo mal in de Frankenstraat

Het Statenkwartier in Den Haag. Een deftige buurt waar veel notabelen wonen. Artsen, advocaten, ambassadeurs. Die hebben het goed met elkaar, het lijkt me er prettig wonen. Soms hebben ze het te goed. Die gedachte bekruipt me als ik het speelveldje zie in de Frankenstraat. Twee speeltoestellen op een paar vierkante meter. Bedekt door een kunstgras vloertje. U leest het goed: een kunstgras vloertje. Want stel je voor dat de kinderen van de ambassadeur van de schommel vallen en een blauwe plek oplopen.

L

De gemeente Den Haag doet dit natuurlijk niet voor niets. Ik stel me zo voor dat het veldje is aangelegd na een stevige lobby vanuit de buurt. De gemeente bezwijkt onder die lobby, maar stelt een harde voorwaarde: om de rust niet te verstoren, mogen de kindjes van de notabelen tussen zeven uur 's ochtends en zeven uur 's avonds op het veldje spelen. En geen minuut langer, want dan treedt de politie hard op.

Om te laten zien dat het menens is, plaatst de gemeente Den Haag er een bord waarin de verwijzingen naar de plaatselijke verordening en het Wetboek van Strafrecht zijn opgenomen. U leest het wederom goed: een verwijzing naar het Wetboek van Strafrecht bij een veldje van een paar vierkante meter voor de allerkleinsten. Ik zie voor me hoe de hoofdcommissaris van politie zich het hoofd buigt over de verdeling van zijn manschappen over de Schilderswijk en het Statenkwartier. Dat is niet niks, zo'n beslissing.

Gemeente Den Haag. Doe uzelf, de bewoners en de kinderen van de buurt een plezier. De overheid wil zo graag een samenleving met zelfredzame burgers. Verwijder dat kunstgras vloeroppervlak door keiharde stenen. Zodat de kinderen van de ambassadeur ook ervaren wat blauwe plekken zijn. Ze zullen u dankbaar zijn. En haal dat malle bord weg. Laat de kinderen spelen zolang ze willen, laat ze voor overlast in de buurt zorgen en laat de bewoners onderhandelen over een oplossing.

Doen, echt!

Paul Strijp, 17 juli 2015