Zilverlijnen is geen empathie

Ooit weleens van het woord zilverlijnen gehoord? Ik een tijdje terug voor het eerst, bij een cursus voor vrijwilligers. Eigenlijk weet ik nog steeds niet of dit een correct werkwoord is, het online woordenboek maakt er in elk geval geen melding van. Wel van de Zilverlijn, de inmiddels gestopte belservice voor ouderen van het Nationaal Ouderenfonds. Maar of zilverlijnen als werkwoord nu bestaat of niet, ik vond de uitleg die ik tijdens de cursus kreeg zo mooi, dat ik heb besloten om het in mijn persoonlijke vocabulaire op te nemen.

'Je kunt ten minste nog zwanger worden'. Een schrijnend voorbeeld van zilverlijnen. Wat zo veel wil zeggen als: een beroerde situatie met woorden verzachten. Zilverlijnen is iets geheel anders als het tonen van empathie.

Bij empathie sta je ergens bij stil. 'Ik weet niet wat ik moet zeggen, maar ik ben blij dat je dit met me deelt.' Dat is krachtiger dan het overstemmen van het verhaal van de ander door je eigen verhaal, een grap of een relativering met de woorden ten minste.

Hoe een niet-bestaand werkwoord je toch weer wat wijzer kan maken.

Paul Strijp, 28 maart 2025

Ja gezellig, dineren met de QR-code

 

Na drie kwartier trad de irritatie in. Toen hadden we er eigenlijk wel schoon genoeg van. Nog steeds geen druppel water gezien, laat staan een glaasje wijn. Evenmin een droog stukje brood. Gewoon helemaal niks. Voor de goede orde en waarschijnlijk ten overvloede: we zaten in een restaurant.

Na drie kwartier hadden we genoeg van alle onzin van bestellingen via een QR-code. Kunnen we niet gewoon op een papiertje met potlood aangeven wat we willen eten?, vroegen we toen. Dat vond de serveerster een briljant idee. Vanaf dat moment liep de bediening als een trein, van ellende bestelde ik maar meteen een dubbele portie spareribs.

En in die eerste drie kwartier? Alleen maar druk in de weer met pogingen om de code te scannen. Dat was nog niet zo eenvoudig. Op enig moment liet de serveerster ons weten dat we een klein en vrijwel onzichtbaar icoontje hadden moeten aanklikken om de bestelling te bevestigen. Deze had de keuken dus niet bereikt. Maar bleef ergens in the cloud van het restaurant hangen.

De eerste drie kwartier kwamen we dus ook in het geheel niet aan een gesprek toe, toch een niet onbelangrijk onderdeel van een restaurantbezoek. Een dag later kreeg ik het boek Digitale Gremlins van Rens van der Vorst onder ogen. En toeval of niet, mijn oog viel als eerste op de volgende passages.

'Het grootste probleem (met bestel-QR-codes, toevoeging van mijzelf) is dat ze efficiënt zijn. (...) Ik was pas in Spanje. Ik hou van Spanje. (...) Maar ook daar: overal bestel-QR-codes. Weg rituelen. Geen gesprekje met de ober. Niet wenken. Niet opzichtig genegeerd worden. Geen praatje over de vis van de dag. Geen flauwe grappen. (...) De essentie van het terrasritueel is juist dat het niet efficiënt is, vind ik. Dat je kunt lachen om of met de ober. (...) Dat je kunt vragen wat er lekker is van de tap. Dat je lekker lang op de rekening moet wachten met de zon op je gezicht.' (pagina's 56-57)

Paul Strijp, 22 maart 2025 

  

Hoe de digitale wereld de drukte in de fysieke wereld aanjaagt

Lange rijen in de stad. Geen onalledaags beeld. Meestal zien we die bij de bekende musea. Het Anne Frank Museum in Amsterdam bijvoorbeeld.

Sinds enige tijd is de aanleiding voor die rijen niet altijd meer zo duidelijk. Zoals vandaag. Een lange rij op een brug bleek te bestaan uit wachtenden voor een frietje in de Runstraat. Bij de zaak Fabel Friet. Naar ik begreep allemaal aangejaagd door een oproep op het platform TikTok. Die was zo succesvol dat er zelfs crowdmanagers aan te pas moeten komen. Deze moeten het aantal wachtenden voor de zaak beperken tot maximaal tien. De rest moet even geduld hebben en zijn heil dus op de brug zoeken.

De gedachten gaan terug naar Pokémon Go. In 2016 zorgden de gebruikers van deze videogame voor een enorme drukte op straat. Zij liepen in de echte ruimte rond om een virtuele Pokémon te vangen. Honderden mensen 's avonds in parken, verkeersopstoppingen en andere gevaarlijke situaties in het verkeer waren het gevolg.

Maar vandaag zag ik ook rijen met wachtenden op bruggen waarvan het doel in het geheel niet duidelijk was. Zij stonden daar niet voor een frietje, ook niet voor een virtuele Pokémon, geen idee voor wat dan wel.

Toch weer even wennen, de digitale wereld die de fysieke wereld binnendringt en daar de drukte aanjaagt.

Paul Strijp, 8 maart 2025 

De ramen in de Oude Kerk in Amsterdam moeten meedansen

 

‘De annunciatie en visitatie’ uit 1555, gemaakt door de Antwerpse schilder Lambert van Noort,

foto van Jos van Tulder

De Oude Kerk in Amsterdam, gebouwd rond 1250, danst. Haar fundamenten rusten op palen. En die willen weleens verzakken in de veengrond waarin zij destijds geheid zijn. Daardoor ontstaan druk en spanning op de muren.

In de Middeleeuwen waren de ramen in de Oude Kerk geheel of gedeeltelijk voorzien van gebrandschilderd glas. Het effect daarvan was dat het licht in allerhande kleurvariaties de kerk binnenkwam. De ramen De annunciatie en visitatie en De aanbidding van de herders, beide uit 1555 en beide van de hand van Lambert van Noor, werden onlangs verwijderd. Om de druk en spanning te weerstaan moesten zij gerestaureerd worden. Dat wil zeggen: reinigen, herstellen en opnieuw inlijsten in een innovatief framesysteem. Zodat de ramen kunnen meedansen bij toekomstige verzakkingen.

Beide ramen werden gisteren 'teruggeplaatst'. Dat werd gevierd. Saillant detail. De kunsthistorica Zsuzsanne van Ruyven - Zeman liet ons weten dat er in Amsterdam in de Middeleeuwen niet of nauwelijks glasschilders woonden. De stad was hiervoor aangewezen op kunstenaars van buiten de stad. Schaarste dus, ook toen al.

Paul Strijp, 22 februari 2025

(Gezien tijdens kick-off ‘Windows Reframed’ in Oude Kerk in Amsterdam op 21 februari 2025)

Lakens en gordijnen om de discriminatie van de Roma aan de kaak te stellen

Haar werken barsten van leven, kleur en beweging schrijft het museum in een toelichting op haar oeuvre. Het oeuvre van Matgorzata Mirga-Tas, 47 jaar oud en van Poolse afkomst. Zij maakt, daarbij vaak geholpen door familieleden, grote textielwerken waarvoor ze lakens, gordijnen en andere stoffen gebruikt.

Maar haar werk is niet neutraal. Neen, dat heeft een politieke lading. Zij protesteert tegen de discriminatie van de Roma. Een niet-territoriale natie, misschien wel de meest gediscrimineerde etnische minderheid in Europa. Voor de nazi's waren de Roma minderwaardig, geen zuiver Arisch ras. Dat moest vooral zo snel mogelijk uit de samenleving verdwijnen.

In haar werk hierboven zie ik vooral pijn en stil verdriet. En ook kleur, zeker. Maar leven en beweging ontbreken hier.

Paul Strijp, 26 januari 2025

(Gezien in Bonnefanten Museum in Maastricht)

Zouden de Amerikanen ons weer bevrijden?

 

Je wordt er heel stil van. Zeker in deze tijden van oorlogen in Gaza en Oekraïne en al die dreigingen van komend oorlogsgeweld. Het oorlogskerkhof in Margraten in Zuid-Limburg. Hier liggen meer dan 8.000 soldaten begraven. Soldaten die hun leven hebben gegeven om ons te bevrijden van de nazi's. Merendeels jonge soldaten, vaak begin twintig.

Op een aantal plaatsen hangt de Amerikaanse vlag, halfstok. Je weet niet beter. Hoe vaak hebben je ouders je niet ingeprent dat we de Amerikanen op onze blote knieën moeten danken? En dan nu, nog géén week na de inauguratie van de nieuwe Amerikaanse president, gaat die onvermijdelijke vraag door je hoofd. Een vraag die je verdringt, die je impertinent vindt. Immers, we zijn niet op dit kerkhof om aan onze eigen toekomstige veiligheid te denken. We zijn hier om deze jongen mensen te herdenken.

Maar toch, zouden de Amerikanen ons weer bevrijden?

Paul Strijp, 26 januari 2025   

Ook een afbladderende poster kan een boodschap overbrengen

 

De essentie zit altijd in de eenvoud.

Ja, denk je dan, dáár gaat het om. Leraar worden, dat doet ertoe. En voor het overbrengen van die boodschap is dus niet zo heel veel nodig. Wat posters op een aanplakbord in de openbare ruimte. En zelfs als die posters afbladderen, dan nog raakt de boodschap je.

Kort en goed, we hebben niet altijd grootse en geldverslindende wervingscampagnes nodig. Niet altijd spotjes op televisie of social media.

Ga daarom naar de Catharinastraat in Maastricht, een zijstraat van de bekende Boschstraat. Niet bepaald een straat die uitnodigt om doorheen te lopen, die Catharinastraat, toen ik er toevallig belandde rook het er enorm naar urine. Maar die geur weegt ruimschoots op tegen de rijkdom van deze oer-communicatie.

En mochten die posters er niet meer hangen, troost u dan met de gedachte dat ze dat wel hebben gedaan.

Paul Strijp, 4 januari 2025